ใบเดี่ยวเรียงสลับ
แต่ละใบมีแผ่นใบเดียวติดกับก้านใบ ใบเรียงสลับไปตามกิ่ง คำว่าใบเดี่ยวจึงอธิบายโครงสร้างของใบ ไม่ได้หมายถึงกิ่งที่มีใบเพียงใบเดียว
การรู้จักใบและทรงต้นช่วยคัดกรองชนิดได้ แต่การยืนยันต้องใช้ลักษณะหลายส่วนร่วมกัน โดยเฉพาะเมื่อต้นยังเล็กหรือไม่มีดอกและผล
ลักษณะของ ยางนา สังเกตได้จากลำต้นเปลาตรง เปลือกสีเทา ใบเดี่ยวเรียงสลับ รูปรีหรือรูปไข่ และขนบริเวณยอดอ่อนกับใต้ใบ ควรตรวจใบ ยอด และผลประกอบกัน เพราะไม้ในสกุลยางหลายชนิดมีลักษณะใกล้เคียงกัน
สำหรับชื่อวิทยาศาสตร์ ชื่อเรียกท้องถิ่น และข้อมูลภาพรวม อ่านได้ที่ ต้นยางนา
ลำต้นตรง เรือนยอดใหญ่ และใบที่มีเส้นแขนงชัด เป็นภาพรวมที่ช่วยให้เข้าใจลักษณะของยางนาได้ง่ายขึ้น ส่วนรายละเอียดอย่างการเรียงใบและผิวใต้ใบช่วยเติมความเข้าใจให้ครบทั้งต้น
ต้นใหญ่มีลำต้นค่อนข้างตรง ช่วงลำต้นด้านล่างมักไม่มีกิ่ง เรือนยอดเป็นพุ่มใหญ่ทรงกลมหรือรี เปลือกค่อนข้างหนาสีเทาปนขาว ส่วนกิ่งอ่อนและยอดมีขน ลักษณะเปลือกอาจเปลี่ยนไปตามอายุ จึงควรดูร่วมกับใบที่ติดอยู่บนกิ่ง
ต้นที่ถูกตัดแต่งหรือปลูกในพื้นที่แคบ อาจมีทรงพุ่มต่างจากต้นในป่า รูปทรงเพียงอย่างเดียวจึงไม่เพียงพอ สำหรับระบุว่าเป็นยางนา
| ส่วนที่สังเกต | ลักษณะที่ใช้ประกอบการจำแนก |
|---|---|
| การเรียงตัว | ใบเดี่ยวเรียงสลับตามกิ่ง |
| รูปทรง | รูปรีถึงรูปไข่ ปลายแหลม โคนใบอาจมน รูปลิ่มกว้าง หรือเว้าตื้น |
| ขนาด | กรมอุทยานฯ ระบุใบยาว 9–24 เซนติเมตร ส่วน NParks ระบุยาว 9–25 และกว้าง 3.5–15 เซนติเมตร |
| สีและผิวใบ | ใบแก่สีเขียว ใต้ใบมีขนเด่นกว่าใบด้านบน ควรตรวจทั้งสองด้าน |
| เส้นใบ | มีเส้นกลางใบและเส้นแขนงใบชัดเจน กรมอุทยานฯ ระบุข้างละ 12–20 เส้น |
ช่วงขนาดใบในเอกสารแต่ละแหล่งต่างกันได้ตามตัวอย่างที่ศึกษา ไม่ควรใช้ความยาวใบเป็นเกณฑ์ตัดสินชนิดเพียงข้อเดียว ใบอ่อน ใบแก่ และใบจากตำแหน่งต่างกันอาจมีขนาดไม่เท่ากัน
แต่ละใบมีแผ่นใบเดียวติดกับก้านใบ ใบเรียงสลับไปตามกิ่ง คำว่าใบเดี่ยวจึงอธิบายโครงสร้างของใบ ไม่ได้หมายถึงกิ่งที่มีใบเพียงใบเดียว
แผ่นใบมีส่วนกลางกว้างและปลายแหลม โคนใบอาจมน เป็นรูปลิ่มกว้าง หรือเว้าตื้น รูปใบจึงมีความต่างกันได้ภายในชนิดเดียวกัน
เส้นกลางใบทอดจากโคนไปยังปลาย มีเส้นแขนงแยกออกสองข้าง ส่วนขนใต้ใบเป็นอีกลักษณะที่ใช้ประกอบคำอธิบายใบยางนา นอกเหนือจากสีและขนาด
จุดสังเกตระยะสืบพันธุ์ดูต่อได้ที่ ดอกยางนา และ ลูกยางนาและผลมีปีก ซึ่งอธิบายส่วนดอกและผลแยกจากลักษณะลำต้นและใบในหน้านี้
คำบรรยายต้นยางนามักกล่าวถึงหลายส่วนร่วมกัน แต่ละคำบอกลักษณะคนละด้าน ตั้งแต่โครงสร้างหลักของต้นไปจนถึงผิวภายนอกและส่วนพุ่มใบ
ลำต้นเป็นแนวหลัก เปลือกหุ้มอยู่ด้านนอก กิ่งแผ่ออกเป็นโครงของเรือนยอด และใบเรียงอยู่ตามกิ่ง ลักษณะเหล่านี้รวมกันเป็นรูปทรงที่เห็นของต้นยางนา
ใบอ่อน ใบแก่ และใบที่อยู่คนละตำแหน่งอาจมีขนาดต่างกัน ช่วงขนาดในเอกสารจึงเป็นข้อมูลประกอบ ไม่ใช่ขนาดตายตัวของใบทุกใบ
ต้นที่อยู่ในพื้นที่แคบหรือผ่านการตัดแต่งอาจมีรูปทรงต่างจากต้นในป่า คำว่าพุ่มกลมหรือรีจึงเป็นคำอธิบายภาพรวมของเรือนยอด
รายละเอียดของเปลือกต้นไม่จำเป็นต้องเหมือนกันระหว่างต้นเล็กกับต้นใหญ่ การอธิบายเปลือกจึงพิจารณาอายุของต้นควบคู่ไปด้วย
ใบแก่มีสีเขียว ขณะที่ใต้ใบมีขนเด่นกว่าใบด้านบน เส้นใบและผิวใบจึงช่วยอธิบายลักษณะได้มากกว่าสีเขียวเพียงอย่างเดียว
คำว่า “พันธุ์ยางนา” หรือ “สายพันธุ์ยางนา” ในการซื้อกล้าอาจหมายถึงแหล่งเมล็ดหรือต้นแม่ ไม่ได้ยืนยันว่าเป็นพันธุ์ปลูกที่ได้รับการตั้งชื่อทางวิชาการ ยางนาในหน้านี้หมายถึงชนิด Dipterocarpus alatus
“ต้นยางนาแดง” เป็นคำเรียกที่กำกวม ไม่ควรสรุปว่าเป็นพันธุ์หนึ่งของยางนาเพียงจากชื่อขาย เอกสารกรมอุทยานฯ ระบุยางแดงเป็น Dipterocarpus turbinatus ซึ่งเป็นคนละชนิดกับยางนา Dipterocarpus alatus ส่วนสีแดงของยอดหรือกาบใบอ่อนเพียงอย่างเดียว ก็ไม่ยืนยันว่าเป็นยางแดง
ใบยางนาเป็นใบเดี่ยวเรียงสลับ รูปรีหรือรูปไข่ ปลายแหลม ใบแก่สีเขียว มีเส้นแขนงใบชัดและมีขนใต้ใบ ควรตรวจยอดและส่วนอื่นร่วมด้วยเพื่อยืนยันชนิด
ดูลำต้นเปลาตรง เปลือกสีเทา เรือนยอดใหญ่ และใบที่ยังติดกิ่ง แล้วตรวจยอด ใต้ใบ และผลเมื่อมี ไม่ควรยืนยันชนิดจากทรงต้นหรือใบเพียงภาพเดียว
ยังสรุปไม่ได้จากคำเรียกนี้ ยางแดงที่ระบุในเอกสารกรมอุทยานฯ คือ Dipterocarpus turbinatus ซึ่งเป็นคนละชนิดกับยางนา Dipterocarpus alatus ชื่อวิทยาศาสตร์จึงช่วยแยกความหมายของคำเรียกทั้งสองชนิด
ตรวจสอบข้อมูลเมื่อ 1 ตุลาคม 2569
แจ้งจำนวน ขนาดที่ต้องการ และจังหวัดปลายทาง เพื่อสอบถามต้นที่มีจำหน่ายและรายละเอียดการจัดส่ง