พื้นกลีบกับแนวสี
คำว่าสีขาวครีมและสีชมพูไม่ได้ขัดกัน เพราะอธิบายคนละบริเวณของกลีบ พื้นกลีบเป็นสีอ่อน ขณะที่แนวกลางกลีบมีสีชมพู แดง หรือม่วง จึงเห็นสีโดยรวมต่างกันตามมุมมอง
ดอกยางนา • สีสันและโครงสร้างของดอก
ดอกยางนา สี รูปร่าง และช่วงออกดอก
รู้จักดอกยางนาจากพื้นกลีบสีขาวครีม แนวสีชมพู และกลีบที่บิดคล้ายกังหัน พร้อมเข้าใจส่วนประกอบของดอก ช่อดอก และฤดูกาลออกดอก
ดอกยางนามีลักษณะอย่างไร?
ดอกยางนามีกลีบดอกห้ากลีบ สีขาวครีมและมีแนวสีชมพูถึงแดงหรือม่วงบริเวณกลางกลีบ กลีบบิดเรียงคล้ายกังหัน ออกเป็นช่อสั้นตามซอกใบ จึงอาจมองเห็นเป็นดอกสีชมพูเมื่อดูจากระยะไกล
สำหรับชื่อวิทยาศาสตร์ ชื่อเรียกท้องถิ่น และข้อมูลภาพรวม อ่านได้ที่ ต้นยางนา
สี รูปร่าง ขนาด และช่อดอก
แผ่นพับกรมป่าไม้บรรยายดอกสีชมพู ขอบกลีบขาว ส่วน NParks อธิบายพื้นกลีบขาวครีมมีแถบชมพู แดง หรือม่วงตรงกลาง จึงควรมองทั้งพื้นกลีบและแนวสี ไม่ใช้สีเดียวเป็นข้อกำหนดตายตัว
| ส่วนของดอก | จุดสังเกต |
|---|---|
| กลีบดอก | ห้ากลีบ บิดเรียงคล้ายกังหัน กรมอุทยานฯ ระบุกลีบยาวประมาณ 3 เซนติเมตร |
| ช่อดอก | ช่อสั้นตามซอกใบ กรมอุทยานฯ ระบุช่อยาวได้ถึง 10 เซนติเมตร ช่อแยกแขนงมี 3–5 ดอก |
| กลีบเลี้ยง | อยู่บริเวณฐานดอกและคงอยู่หลังดอกบาน บางกลีบขยายเป็นปีกในระยะผล |
| กลิ่น | มีรายงานว่าดอกมีกลิ่นหอม แต่ความรู้สึกต่อกลิ่นไม่ใช่เกณฑ์ยืนยันชนิด |
ขนาดกลีบดอกไม่ใช่เส้นผ่านศูนย์กลางดอกทั้งดอก และขนาดช่อไม่ใช่จำนวนดอกทั้งหมดบนกิ่ง จึงควรอ่านหน่วยและส่วนที่วัดให้ตรงกัน
กลีบดอกกับกลีบเลี้ยงทำหน้าที่ต่างกันอย่างไร?
แม้จะมีคำว่า “กลีบ” เหมือนกัน แต่กลีบดอกและกลีบเลี้ยงเป็นโครงสร้างคนละส่วน การแยกสองคำนี้ช่วยให้เข้าใจทั้งรูปร่างดอกบานและสิ่งที่ยังคงอยู่หลังกลีบดอกร่วง
- กลีบดอก
- เป็นส่วนสีขาวครีมแต้มแนวชมพูถึงแดงหรือม่วง เรียงบิดคล้ายกังหัน และเป็นส่วนที่ทำให้เห็นสีสันของดอกชัดเจน
- กลีบเลี้ยง
- อยู่รอบฐานดอก มีส่วนโคนเชื่อมเป็นหลอดล้อมรังไข่ กลีบเลี้ยงยังคงอยู่ต่อหลังระยะดอก และบางส่วนขยายตัวเมื่อพัฒนาเป็นผล
- ส่วนสืบพันธุ์
- ดอกยางนามีทั้งเกสรเพศผู้และเกสรเพศเมียในดอกเดียวกัน จึงใช้คำทางพฤกษศาสตร์ว่า “ดอกสมบูรณ์เพศ”
- ช่อดอก
- เป็นกลุ่มของดอกที่อยู่บนแกนช่อเดียวกัน ตำแหน่งช่อของยางนาอยู่ตามซอกใบ ส่วนดอกแต่ละดอกมีโครงสร้างของตนเอง
ยางนาออกดอกช่วงไหน?
แผ่นพับกรมป่าไม้ระบุช่วงออกดอกประมาณธันวาคม–มกราคม ข้อมูล World Agroforestry กล่าวถึงการเริ่มออกดอกต้นเดือนธันวาคม ช่วงดังกล่าวใช้เป็นแนวทางเฝ้าสังเกต ไม่ใช่กำหนดที่เหมือนกันทุกพื้นที่หรือทุกปี
ช่วงออกดอกของชนิดพืชไม่ใช่ระยะเวลาที่ดอกหนึ่งดอกบานอยู่ และไม่ได้หมายความว่าทุกต้นจะเริ่มบานพร้อมกัน ข้อมูลฤดูกาลจึงช่วยอธิบายช่วงที่อาจพบดอก มากกว่าจะระบุวันบานของต้นใดต้นหนึ่ง
รายละเอียดที่ทำให้ดอกยางนาโดดเด่น
กลีบบิดคล้ายกังหัน
กลีบดอกห้ากลีบเรียงบิดไปในลักษณะที่ทำให้เห็นรูปทรงคล้ายกังหัน คำนี้อธิบายการเรียงของกลีบ ไม่ได้หมายถึงการหมุนของดอกขณะอยู่บนต้น
หลายดอกรวมเป็นช่อ
ดอกหนึ่งดอกกับช่อดอกเป็นคนละส่วน ช่อสั้นที่ออกตามซอกใบมีดอกย่อยอยู่ร่วมกัน ขนาดช่อจึงไม่ใช่ขนาดของดอกเดี่ยว
ดอกยางนามีประโยชน์และเกี่ยวข้องกับผลอย่างไร?
บทบาทหลักของดอกคือการสืบพันธุ์ ดอกยางนามีทั้งส่วนเพศผู้และเพศเมีย เมื่อเกิดการผสมและพัฒนาต่อได้ รังไข่จึงพัฒนาเป็นผล ส่วนกลีบเลี้ยงคงอยู่และขยายเป็นปีก ไม่ใช่กลีบดอกที่กลายเป็นปีก
อ่านโครงสร้างและการพัฒนาในระยะถัดไปที่ ลูกยางนา ผลและเมล็ด การมีดอกไม่ได้รับประกันว่าทุกดอกจะพัฒนาเป็นผลสมบูรณ์
ในด้านการเรียนรู้ ดอกช่วยใช้สังเกตวงจรชีวิตและประกอบการระบุชนิด ไม่ควรนำงานวิจัยของดอกไม้สกุลยางชนิดอื่นมาอ้างเป็นสรรพคุณของดอกยางนา หากต้องการภาพรวมการใช้ส่วนอื่น อ่าน ประโยชน์ของต้นยางนา
อ่านคำบรรยายดอกยางนาให้เข้าใจตรงกัน
กลีบยาว กับดอกกว้าง
ความยาวกลีบวัดเฉพาะกลีบหนึ่งกลีบ ส่วนความกว้างของดอกเป็นระยะของดอกทั้งดอก จึงไม่ควรใช้ตัวเลขความยาวกลีบแทนเส้นผ่านศูนย์กลางดอก
ซอกใบ กับปลายใบ
ซอกใบคือบริเวณมุมระหว่างใบกับกิ่ง คำว่าออกดอกตามซอกใบจึงบอกตำแหน่งช่อบนกิ่ง ไม่ใช่ดอกที่เกิดตรงปลายแผ่นใบ
ดอกสมบูรณ์เพศ กับการติดผล
ดอกสมบูรณ์เพศบอกว่ามีส่วนเพศผู้และเพศเมียอยู่ในดอกเดียวกัน ไม่ได้หมายความว่าทุกดอกจะติดผล เพราะการผสมและการพัฒนาต่อเป็นอีกขั้นตอนหนึ่ง
ฤดูออกดอก กับระยะติดผล
การออกดอกเกิดก่อนการพัฒนาเป็นผล ช่วงเดือนที่ระบุว่าออกดอกจึงไม่ใช่ช่วงเก็บผล และไม่ควรนำสองช่วงนี้มาใช้แทนกัน
คำถามที่พบบ่อยเรื่องดอกยางนา
ดอกยางนามีสีอะไร?
พื้นกลีบขาวครีม มีแนวสีชมพูถึงแดงหรือม่วงบริเวณกลางกลีบ เอกสารไทยจึงมักบรรยายว่าเป็นดอกสีชมพูขอบขาว
ยางนาออกดอกช่วงไหน?
กรมป่าไม้ระบุประมาณเดือนธันวาคม–มกราคม แต่ช่วงที่พบจริงอาจแตกต่างตามพื้นที่และสภาพอากาศในแต่ละปี
ดอกยางนากับลูกยางนาต่างกันอย่างไร?
ดอกเป็นส่วนสืบพันธุ์ ส่วนลูกยางนาเป็นผลที่พัฒนาต่อมา ปีกของผลเกิดจากกลีบเลี้ยงที่ขยายตัว ไม่ใช่กลีบดอก
ดอกยางนามีประโยชน์อะไร?
ดอกทำหน้าที่สืบพันธุ์และพัฒนาไปสู่การติดผลเมื่อเงื่อนไขเหมาะสม อีกทั้งใช้สังเกตวงจรชีวิตและประกอบการจำแนกชนิดของต้น
แหล่งข้อมูลประกอบ
- สารานุกรมพืชในประเทศไทย: ยางนา — กรมอุทยานฯ
- Dipterocarpus alatus — NParks
- แผ่นพับยางนา — กรมป่าไม้ (PDF)
- Agroforestree Database: Dipterocarpus alatus — World Agroforestry (PDF)
ตรวจสอบข้อมูลเมื่อ 1 ตุลาคม 2569
สอบถามต้นยางนาสำหรับพื้นที่ของคุณ
แจ้งจำนวน ขนาดที่ต้องการ และจังหวัดปลายทาง เพื่อสอบถามต้นที่มีจำหน่ายและรายละเอียดการจัดส่ง