ดอกประดู่: สี ช่อดอก และช่วงบานของประดู่บ้าน

ดอกประดู่บ้านมีลักษณะอย่างไร?

ดอกประดู่บ้าน (Pterocarpus indicus Willd.) มีสีเหลือง รูปดอกถั่วและมีกลิ่นหอม ออกเป็นช่อตามซอกใบด้านปลายกิ่งหรือปลายกิ่ง ข้อมูลไทยจากโครงการอนุรักษ์พันธุกรรมพืชฯ ระบุช่วงออกดอกมีนาคม–เมษายน แต่การบานในแต่ละพื้นที่อาจต่างกัน ดอกบานอยู่ไม่นานจึงควรตรวจสภาพต้นล่าสุดก่อนวางแผนชมดอก

ดอกต้นประดู่ในหน้านี้ เป็นดอกของประดู่บ้าน

คำว่า “ต้นดอกประดู่” หรือคำค้น “ต้นประดู่ดอก” อาจพามาพบภาพของประดู่ต่างชนิด หน้านี้จึงใช้ข้อมูลประดู่บ้านเป็นหลัก เพื่อให้คำบรรยายช่อดอกและช่วงบานอยู่บนข้อมูลของชนิดเดียวกัน

หากต้องการดูดอกต้นประดู่ป่า ให้เริ่มจาก ข้อมูลประดู่ป่า ซึ่งเป็น Pterocarpus macrocarpus Kurz แยกจากประดู่บ้าน แม้ดอกจะมีสีเหลืองคล้ายกัน ก็ไม่ควรใช้สีเพียงอย่างเดียวสรุปว่าเป็นชนิดเดียวกัน

สีและลักษณะกลีบของดอกย่อย

ดอกประดู่บ้านเป็นดอกรูปถั่วสีเหลือง มีส่วนกลีบกลาง กลีบด้านข้าง และกลีบคู่ล่าง เมื่อดูดอกย่อยใกล้ ๆ จะเห็นรูปทรงต่างจากดอกที่มีกลีบแผ่เท่ากันทุกด้าน ควรถ่ายด้านหน้าและด้านข้างเพื่อเห็นรายละเอียด

ความยาวดอกประมาณ 1.5 เซนติเมตร ใช้เป็นค่าประกอบคำบรรยาย ไม่ใช่เส้นผ่านศูนย์กลางของช่อทั้งช่อ หากเทียบกับภาพควรมีสิ่งเทียบขนาดและระบุส่วนที่วัด

ดอกตูม ดอกบาน และดอกโรยมีรูปร่างต่างกัน ควรดูดอกบานที่สมบูรณ์หลายดอก เก็บภาพในแสงธรรมชาติและหลีกเลี่ยงการปรับสีจนสีเหลืองผิดจากที่เห็นจริง

ช่อดอกอยู่ตรงไหนและควรดูอย่างไร

ประดู่บ้านออกช่อตามซอกใบด้านปลายกิ่งและปลายกิ่ง ช่ออาจแตกแขนง ควรถ่ายให้เห็นจุดที่ก้านช่อต่อกับกิ่ง เพื่อแยกภาพดอกย่อยออกจากโครงสร้างช่อทั้งหมด

การเห็นดอกเหลืองเต็มพุ่มช่วยบอกช่วงที่ต้นกำลังบาน แต่ไม่เพียงพอยืนยันชนิด เพราะประดู่ป่าก็มีดอกสีเหลืองเช่นกัน หากชื่อชนิดยังไม่ชัด ควรตรวจใบและผลจากต้นเดียวกันเพิ่ม

ดอกประดู่บานช่วงไหน และทำไมแต่ละต้นไม่พร้อมกัน

ข้อมูลประดู่บ้านในประเทศไทยของโครงการอนุรักษ์พันธุกรรมพืชฯ ระบุช่วงมีนาคม–เมษายน และอธิบายว่าดอกมักบานและโรยใกล้เคียงกัน ขณะที่ในสิงคโปร์ พบการบานได้หลายครั้งในปี จึงไม่ควรนำปฏิทินพื้นที่หนึ่งไปใช้ตายตัวกับทุกต้น

ดอกประดู่บ้านมีช่วงบานสั้น การพบดอกร่วงจำนวนมากหลังเห็นพุ่มเหลืองจึงไม่ใช่หลักฐานว่าต้นป่วยทันที ควรดูสภาพใบ ยอด และกิ่งร่วมด้วย ก่อนสรุปจากดอกร่วงเพียงอย่างเดียว

หากต้องการถ่ายภาพหรือชมดอก ให้สอบถามสภาพช่อดอกล่าสุดและบันทึกต้นเดิมต่อเนื่อง การใช้ภาพปีที่แล้วช่วยวางแผนคร่าว ๆ ได้ แต่ไม่รับรองวันบานปีนี้ ฝน แสง และประวัติการดูแลควรถูกบันทึกเป็นบริบท ไม่ใช้เป็นสูตรทำนายวันบาน

ลำดับสังเกตดอกบนต้นจริง

1. ระบุต้นที่จะติดตามและถ่ายภาพรวมไว้ ใช้ต้นเดิมตลอดการบันทึก
2. เลือกช่อที่มองเห็นจากพื้น บันทึกจุดออกช่อและการแตกแขนง
3. ดูดอกย่อยที่บานสมบูรณ์ เก็บภาพด้านหน้าและด้านข้างพร้อมสิ่งเทียบขนาดเมื่อทำได้โดยไม่ทำลายต้น
4. จดวันที่และสถานะ เช่น เริ่มเห็นตูม ดอกบานหลายช่อ หรือดอกโรย แล้วกลับมาดูตำแหน่งเดิม
5. ถ้าต้องการยืนยันชนิด ให้เพิ่มหลักฐานใบและผลตาม ลักษณะต้นประดู่

จากดอกไปสู่ผลควรติดตามอะไร

ดอกที่พัฒนาไปสู่ผลจะเกิดผลอ่อนในตำแหน่งของดอกนั้น แต่ดอกทุกดอกไม่จำเป็นต้องติดผล จึงไม่ควรนับจำนวนดอกแล้วคาดจำนวนผลล่วงหน้า ให้ติดตามช่อเดิมหลังกลีบร่วงว่ามีผลอ่อนพัฒนาจริงหรือไม่

ดอกร่วงใต้ต้นเพียงอย่างเดียวไม่พอจะบอกว่าติดผลสำเร็จหรือมีปัญหา หากจุดประสงค์คือเก็บเมล็ด ต้องติดตามการพัฒนาผลต่อ ส่วนรายละเอียดรูปผลและเมล็ดอยู่ในหน้าลักษณะต้น เพื่อไม่สับสนระหว่างดอกที่โรยกับผลที่พร้อมเก็บ

ดอกตูม ดอกบาน ดอกโรย บอกอะไรได้บ้าง?

เลือกช่อที่มองเห็นได้จากพื้นและกลับมาดูช่อเดิม การแบ่งสถานะต่อไปนี้เป็นวิธีบันทึกสิ่งที่เห็น ไม่ใช่ตารางกำหนดว่าทุกต้นต้องใช้เวลากี่วันจากตูมถึงบาน

ใช้คำบรรยายง่าย ๆ เช่น “เห็นตูมหลายช่อ” “บานบางส่วนของพุ่ม” หรือ “ช่อเดิมกลีบร่วงแล้ว” พร้อมวันที่ จะช่วยเปรียบเทียบภาพได้มากกว่าคำว่า “กำลังสวย” เพียงอย่างเดียว

แบบบันทึกดอกประดู่สำหรับต้นที่ติดตาม

ไม่ต้องมีอุปกรณ์พิเศษ ใช้ภาพจากโทรศัพท์กับบันทึกสั้น ๆ ก็เริ่มได้ หากติดตามหลายต้น ให้ตั้งชื่อตามตำแหน่ง เช่น ต้นหน้าบ้าน หรือต้นริมทาง เพื่อไม่สลับภาพกัน

อยากชมดอกหรือถ่ายภาพ ควรเช็กอะไรก่อน?

ภาพที่ถ่ายช่วงเดียวกันของปีก่อนใช้เป็นข้อมูลประกอบได้ แต่ไม่ยืนยันว่าปีนี้ต้นเดิมจะบานตรงวันเดิม

อ่านต่อให้ตรงกับสิ่งที่ต้องการ

ดูภาพรวมชนิดพันธุ์และพื้นที่ปลูกได้ที่ ต้นประดู่

• ตรวจใบ เปลือก และผลเพื่อประกอบการจำแนก